할리막 민간 설화 시리즈3. 마음씨 나쁜 성난 칸을 지혜로운 아이가 이긴 이야기


옛날에 마음씨 나쁘고 화가 많은 한 칸이 다스리는 지역에 부모를 여읜 소년이 살았다고 한다. 그 소년은 마음이 악한 칸을 찾아가,

“사이좋은 형제가 됩시다.”라고 하자 칸은,

“그래도 좋다. 하지만 화를 내는 자의 허리 가죽을 잘라 끈을 만들 것이다.”

“알겠습니다!”

 하루가 지나고 이틀이 지나도 칸은 가난한 소년에게 먹을 것과 마실 것을 주지 않았다. 소년이,

“제 배가 고프고 목이 마릅니다. 저에게 먹을 것과 마실 것을 주십시오.”

“너에게 줄 음식은 없다.”라고 칸이 말하자 아이는 인상을 찌푸리며 밖으로 뛰쳐나갔다.

“아이야, 네가 화를 낸 것이냐?”라고 하자 아이는,

“아닙니다.”

 칸의 일가족이 식사를 하고 있자 가난한 아이가 들어왔다.

 가난한 소년에게 음식을 아끼는 칸의 부인이,

“가난한 아이야, 네가 우리 딸을 데리고 나가서 북쪽 산마루 저편으로 가 볼일을 보게 하거라.”라고 하였다. 소년은 식사 때마다 칸의 작은 딸을 데리고 가 북쪽 산마루 뒤에서 그 소녀가 볼일을 다 볼 때까지 기다리며 앉아 있었다고 한다. 소년이 한 번은 소녀를 놀라게 하기로 하여 주머니에서 칼을 꺼내어 갈자 소녀가,

“너 뭣하는 게냐?”

“넌 왜 그리 오래 앉아있는 거니? 기다리기가 참 번거롭구나.”

“뭐가 어쨌다고?”라며 소녀가 통곡을 하면서 집에 들어오자 칸이,

“무슨 일이냐? 왜 우는 것이냐?”라고 하자 소녀가,

“이 못된 종놈이 제 창자를 쑤시겠다고 칼을 갈잖아요.”라고 하였다. 칸이 크게 노하자 소년은,

“칸이시여, 혹시 화를 내시지 않으셨습니까?”라고 하자 칸이 화를 간신히 누르며,

“뭘 어쨌다고 화를 내겠는가. 난 화를 내지 않았다.”라고 하였다.

 칸은 이 짓궂고 가난한 고아 소년을 어떻게 죽일까 고민하다가 한 수레에 재를 싣고는,

“자, 소년아. 뒤편에 있는 설인(雪人)네 집에 이 한 수레 치 곡물을 가져가 빻도록 하여 면을 만들어 오너라.”라며 보냈다. 가난한 소년은 그 잿더미를 설인의 집에 가져다 주고는,

“이 곡식을 빻아 면을 만들어 주시겠습니까.”라고 하자 설인들이 소년을 잡으려 맷돌을 휘두르며 쫓아내자 소년은 주머니에 있던 마법의 부싯돌을 꺼내어 두 세 번 치자 불을 무서워하는 설인들이,

“아이고, 소년아. 우리를 살려주거라! 우리에게 곡물들을 남기고, 이미 빻아서 완성된 면을 가져가서 집으로 돌아가 드리거라.”라고 [소년을] 달래며 빌었다. 그러자 소년은

“알겠다.”라며 설인들에게 잿더미를 주고 완성된 면으로 교환하여 칸의 집에 돌아가니 칸은 몹시 놀라고 분해하며 이 아이가 설인들에게도 당하지 않은 것을 보니 꾀와 힘이 넘치고 무엇에도 홀리지 않는 영악한 놈이라고 부인에게 말하고는 소년이 말했다.

“소년아, 이 양들 중 한 마리를 잡아 죽여라.”

“어느 놈을 죽입니까?”

“너를 쳐다보는 놈을 죽여라.” 소년은 이 말을 듣고 풀 한 더미를 가지고 양 시장에 가서 양을 달래는 소리를 내자 축사에 있던 양들이 모두 소년을 쳐다보았다.

“이렇게 많은 양들이 모두 저를 쳐다보았구나. 그러니 모두 죽여야겠다.”라며 칸을 찾아가자 칸은 또다시 크게 노하는 모습이 보이니 소년이,

“칸이시여, 화가 나신 것이옵니까. 칸께서 저 자신을 쳐다본 양을 죽이라고 하셔서 그 명을 저는 따랐을 뿐이옵니다.”라고 하자 칸은 간신히 화를 누르며,

“뭘 어쨌다고 화를 내겠는가. 난 화를 내지 않았다.”라고 하였다.

 소년은 그 많은 양의 고기를 간신히 모두 삶았다.

 칸은 ‘이 못된 소년 때문에 내 가축이 모두 동이 나겠구나. 어떻게 이 놈을 제거할 것인가.’라고 생각하다가 인적 없는 대숲으로 들어가게 하여 곰에게 잡혀버리도록 만들기로 하였다.

“소년아, 저 숲으로 들어가 길게 곧은 나무를 가져오거라.”라며 숲으로 두 수소를 붙여 보냈다. 가난한 소년이 숲으로 들어가 길게 곧은 [나무를] 가리며 숲속 깊이 들어가 나무를 자르려던 찰나 곰 두 마리가 다가와서는,

“소년아, 듣거라! 우리가 네놈의 수소 두 마리를 먹어야겠다.”라고 말하자 소년이,

“곰이시여, 모두 제 수소를 잡아 드시려거든 드십시오, 뜻대로 하십시오! 하지만 제 수소를 다 드시고 저의 나무를 뽑아 가까이 가져다 주십시오.”라고 하였다. 곰들은 소년의 소 두 마리를 잡아 먹고 배가 불러 고꾸라져 누웠다. 소년은 나무를 절단하여 가져가 수레에 싣고 두 곰을 수레에 메워 돌아가 칸의 집 바깥에 소란을 떨며 서있자 두 곰이 묶이고 나무를 실은 수레를 본 칸이 까무러치게 놀라 집에 들어가 안에서,

“소년아! 그 곰들을 냉큼 풀어 쫓아내라!”라고 말하자 소년은 두 곰을 수레에서 풀어 숲으로 몰아 쫓고 칸의 집으로 들어가자 왕비가 ‘이 빌어먹을 고아 소년과 거의 한 식구가 되가는구나.’라고 생각하며 칸의 옷의 때를 지우며 앉아 있었다. 칸이 말했다.

“우리 얼룩 망아지가 설사를 해대서 똥을 치우지를 못하겠구나. 네가 저 똥 좀 치우거라.” 그러자 소년은 어느 날 칸의 얼룩 망아지의 엉덩이를 막은 채로 타서 집에서 멀리 질주하도록 하니 설사하기를 멈추었다. 소년이 칸에게 와서는,

“얼룩 망아지가 똥을 모두 쌌습니다.”라고 하자 칸이,

“그래, 그럼 저 끈에 묶인 사나운 종마를 한 번 길들여 봐라.”라며 사납게 떠도는 종마를 가리켰다. 소년은 그 하얀 종마 위에 안장을 얹고 이마와 머리 쪽으로 번갈아 채찍을 휘둘러 뛰게 만들며 길들이고는 집 바깥에 묶어 두고 칸의 집에 들어갔더니 칸의 머리와 몸이 핏덩이가 되도록 퉁퉁 부어 곡소리를 내며 누워 있었다.

“제가 칸의 난폭하고 하얀 종마를 길들였습니다.”라고 하자 소년이 말하자 칸은,

“그래, 아주 잘했다. 가축들을 잘 돌보라!”라고 하였다. 소년은 칸의 집에서 나와 엿들으며 서있자 칸이 부인에게,

“이 검은 함을 빵으로 채우시오. 저 못된 가난뱅이 고아 소년으로부터 벗어나 도망가야겠소.”라고 말하자 부인이,

“저 못된 소년이 우리와 헤어지지 않으려고 따라오면 어떡하죠?”라고 말하였다.

“저 못된 소년은 우리가 어느 방향으로 갔는지 모를 게요. 물건들과 가축들은 이 소년에게 줘 버립시다. 우리 목숨에 큰 해가 될 것이 분명하오. 검은 함에 빵 하나를 넣고 오늘 밤중에 떠납시다.”

 소년은 칸이 하는 말을 듣고 칸 내외가 잠든 후 칸의 빵이 든 검은 함에서 빵의 일부를 꺼내 버리고 들어가 누웠다. 아침 동이 트기 전 성난 왕은 함을 지고 부인을 데리고 집을 떠났다고 한다. 밤 내내 가다가 칸 내외가 한 움푹한 땅에서 쉬어 앉으며 칸이,

“우리가 죽음으로부터는 벗어났구나.”라며 기뻐하며 말하자 부인은,

“죽음으로부터 우리가 벗어났는지 아닌지는 지금 알 도리가 없어요. 기뻐하기에는 아직 이르지 않나요?”라고 말하였다.

“정말 그럴 수도 있겠군. 검은 함에게서 우리가 죽음으로부터 벗어났는지 아닌지를 물어보자고.”라며 칸이 검은 함에게,

“검은 함아! 우리가 죽음으로부터 이제 벗어났느냐?”라고 말하자 함 안에 있던 고아 소년이 말하길,

“당신들은 이제 완전 죽음 앞에 당도하였소.” 그러자 칸 내외는 두려워하며 옷을 모두 벗고 강물 속 대나무숲으로 들어가 숨었다. 소년이 검은 함에서 나와 칸 내외를 찾지를 못하고 함을 지고 갔다. 소년은 가다가 한 칸의 집에 당도하였다. 칸은,

“왠 아이가 어디를 향해 가고있는가.”라고 말하자 소년이,

“어머니의 검은 함을 진 무당 아이가 길을 가고 있습니다.”라고 하였다. 그러자 칸이,

“우리 딸이 몇 년 동안 아파 도무지 나아질 기미를 보이지 않는다. 이것이 대체 무엇 때문인지, 어떤 액운을 나타내는지를 가르쳐다오.”라고 하자 소년은 검은 함으로 가까이 다가가서는,

“어머니 무당 함아, 칸의 딸이 무엇 때문에 아픈지 그 연유를 가르쳐 주거라! 말해라!”라고 말하자 검은 함이 들썩이고 안에 있던 빵이 달그닥거리며 졸졸거리니 소년이,

“자, 칸이시여. 들어 보시겠습니까? 궁궐의 저 북쪽 작은 강의 대나무숲에 남녀 한 쌍 설인이 있습니다. 그 두 설인 때문에 따님이 해를 입어 아픈 것입니다. 벌거숭이 설인 남녀를 잡아 데려오라고 검은 함이 말합니다.”라고 하였다. 칸은 신하들을 모아 두 설인을 찾게 하였으나 찾지 못하였다. 그래서 만 명의 군대를 모아 강의 대나무숲을 모두 묶어 불을 질렀다. 강의 대나무숲에 불이 붙어 화재가 나니 숲에 숨었던 칸 내외가 불을 피해 도망쳐 나오자 ‘옳거니, 두 벌거숭이 설인 마귀가 이 놈들이구나.’라며 만군이 쫓아 불타는 대나무숲으로 몰아 넣었다. 딱 이 시간에 맞춰 딸의 병이 나았다고 한다. 칸은 소년이 참으로 현명하다고 믿고,

“자, 참으로 현명하고 날쌘 소년이로구나. 너의 은혜를 어찌 갚아야 하겠는가? 가축을 원하느냐, 재산을 원하느냐? 가지고 싶은 걸 가져가거라!”라며 좌석과 풍족한 음식을 준비하여 잔치를 벌였다. 소년은 이 집에서 많은 금은보화들을 얻어 돌아가 마음씨 나쁜 성난 칸을 지혜로 이기고 고향으로 돌아와 행복하게 살았다고 한다.

Text source: Орчуулсан Ж.Жолоо, 『Халимаг Ардын үлгэр』, АРДЫН БОЛОВСРОЛЫН ЯАМНЫ СУРАХ БИЧИГ, СЭТГҮҮЛИЙН НЭГДСЭН РЕДАКЦЫН ГАЗАР(Улаанбаатар; 1983).

원문 эх текст


САНАА МУУТ, УУРТАЙ ХААНЫГ УХААНТ ХҮҮ ДИЙЛСЭН ҮЛГЭР

Эрт урьд цагт санаа муутай, уур ихтэй нэгэн хааны нутагт эх эцэг үгүй өнчин, ядуу хөвүүн суудаг байжээ. Тэр хүү, санаа муут хаанд очоод:

— Найрамдалтай сайхан ах дүү болцгооё гэсэнд хаан:

— Тэгж болно, харин хэн уурласныхаа нуруунаас сур хийх арьс зүсэж авна шүү. Хүү

— За! гэв.

Нэг өдөр, хоёр өдөр өнгөрсөн боловч хаан ядуу хүүд хоол унд өгсөнгүй. Хүү:

— Миний гэдэс өлсөж, ам цангаж байна, над хоол унд өгнө үү гэсэнд хаан:

— Чамд өгөх хоол унд алга гэхэд хүүгийн царай нь барайж гадагшаа гүйн гарчээ. Хаан:

— Хүү, хүү чи уурлаж байгаа юм биш би гэсэнд хүү:

— Үгүй.

Хааныхан хоол ундаа зооглож байтал ядуу хүү оржээ.

Ядуу хүүгээс хоол ундаа харамласан хааны хатан:

— Ядуу хүү чи манай охиныг дагуулж гараад хойд хөтлийн цаана аваачиж биеийг нь засуул гэжээ. Хүү хоол унд идэх болгонд хааны жаахан охиныг дагуулан явж хойд хөтлийн ард биеийг нь засаж дуустал хүлээж суудаг байжээ. Хүү нэг удаа охиныг айлгахаар шийдэж хавтганаасаа тонгоргоо гаргаж билүүдсэнд охин:

— Чи юу хийж байгаа юм бэ? Хүү:

— Чи яасан их удаан суух юм бэ? хүлээх нь төвөгтэй юм гэсэнд охин:

— Ээ яадаг билээ гэж уйлж орилсоор гэртээ ороход хаан:

— Яав чи яагаад уйлав гэсэнд охин:

— Энэ муу зарц хүү хошногыг чинь ухнаа гээд хутгаа билүүдээд байх юм гэсэнд хаан ихэд уурссанд хүү: Хаан та уурлаагүй биз гэсэнд хаан уураа даран ядан: Яалаа гэж уурлах билээ. Би уурлаагүй шүү гэжээ.

Хаан энэ муу ядуу, өнчин хүүг яаж алах билээ гээд нэг тэрэг үнс ачиж өгөөд:

— За хүү чи, хойно байгаа алмасынд энэ нэг тэрэг тариаг аваачаад тээрэмдүүлж гурил хийгээд ир гээд явуулжээ. Ядуу хүү нөгөө үнсээ алмасынд аваачин өгөөд:

— Тариаг минь тээрэмдэж гурил болгож өгнө үү гэсэнд алмасууд хүүг барьж авахаар тээрмээ эргүүлэн хөөсөнд хүү хавтгандаа байсан ид шидтэй хэтээ гарган хоёр, гурав цахихад галаас нь алмасууд айж:

— Аяа хүү минь амийг минь авар! Бидэнд тариагаа үлдээгээд тээрэмдэж бэлэн болсон гурил ачаад гэртээ морилж хайрла гэж аргадан гуйжээ. Хүү:

— За гээд алмасуудад үнсээ өгөөд бэлэн гурил сольж аваад хааныд эргэж очсонд хаан маш их гайхан уурсаж энэ хүү алмасуудад ялагдаж дийлэгдээгүйг бодоход маш их арга бяртай юунд ч эс автагдах яггүй золиг юм даг аа гэж хатандаа өгүүлээд хүүд:

— Хүү чи энэ хониноос нэгийг барьж ал гэхэд хүү;

— Алийг нь алах юм бэ гэсэнд хаан:

— Өөр лүүгээ харсныг нь алаарай гэжээ Хүү энэ үгийг сонсоод нэг баглаа өвс аваад хонины захад очоод тушгирахад хотонд байсан хонь цөмөөрөө хүү өөд харсанд хүү:

— Энэ олон хонь цөмөөрөө над өөд харлаа, иймд цөмийг нь аллаа гэсээр хааныд

очсонд хаан бас л их уурсан хилэгнэх байдал үзүүлсэнд хүү:

— Хаан, та уурлаагүй биз. Та өөр лүүгээ харсан хонийг ал! гэсэн. Хаан таны зарлигийг би биелүүлсэн юм гэсэнд хаан уураа барьж ядан:

— Яалаа гэж уурлах билээ. Би уурлаагүй шүү гэжээ.

Хүү тэр олон хонины мах арай ядан чанаж дуусжээ.

Хаан: «Энэ муу хүүгээс болж малаа барах нээ. Яаж хороолгож үгүй хийлгэдэг билээ»

гэж бодож бодож эзгүй, их ойд оруулан баавгайд бариулахаар шийдэж:

— Хүү чи тэр ойд орж урт шулуун мод авч ир гээд ой руу хоёр шар хөтлүүлэн явуулжээ.

Ядуу хүү ойд орж урт шулуун шилсээр ойн гүнд орж мод огтолж байтал хоёр баавгай хүрч ирээд:

— Хүү, хүү чи сонс! Бид чиний шар үхрийг чинь иднэ гэсэнд хүү:

— Баавгай минь та бүхэн миний шарыг идвэл идтүгэй, дураар бологтун! Харин шарыг минь идчихээд модыг минь чирч дөхүүлж өгөөрэй гэлээ. Баавгайнууд хүүгийн хоёр шарыг барьж идээд цадаж тэрийлдэн хэвтжээ. Хүү модоо цавчин авчирч тэргэндээ ачаад хоёр баавгайг хөллөн буцаж хааны гадаа сүр бадруулан очиж зогссонд хоёр баавгай хөллөж мод ачсан тэрэгнээс хаан ухаан алдталаа айж гэртээ ороод гэрээсээ

— Хүү минь ээ! наад баавгайнуудаа өтөр түргэн тавьж хөө! гэсэнд хүү хоёр баавгайг тэрэгнээс гаргаж ой руу тууж орхиод хааны гэрт ороход хатан: «Энэ муу ёрын өнчин хүүгээс нэг болж байна» гэсээр хааны хувцасны бохирыг арилгаж суужээ. Хаан:

Манай энэ алаг даага чацга алдаад баас нь зөөж дийлэхгүй байна, хүү чи баасыг нь цэвэрлээд орхи гэсэнд хүү нэг өдөр хааны алаг дааганы бөгсийг нь бөглөж унаад гэрээс холуур довтолгосонд алаг даага чацга алдахаа зогсож хүү хаанд ирээд:

— Алаг дааганы баас нь дуусжээ гэсэнд хаан:

— За хүү чи тэр уяан дээр байгаа эмнэг азаргыг номхруулж сурга гээд уяатай байгаа омголон цагаач азарга заажээ. Хүү тэр цагаан азарганд эмээл тохож магнай уруу нь ороолгон булгиулж толгой уруу нь ороолгон булгиулсаар номхруулан сургаж гэрийн гадаа уячхаад хааныд орсон чинь хааны толгой, бие нь цус нөж болтол хавдчихаад орилж хашхиран хэвтжээ.

— Би таны догшин цагаан азаргыг тань сургаж номхрууллаа гэхэд хаан:

— За их сайн байна, малаа сайн харж бай! гэжээ. Хүү хааны гэрээс гараад чагнаж зогстол хаан хатандаа:

— Энэ хар авдартаа боорцог дүүргэ, золигийн муу өнчин ядуу хүүгээс зайлж холдож оргоё гэхэд хатан нь:

— Энэ муу хүү биднээс салахгүй гээд дагавал яах юм бэ? Хаан:

— Золигийн муу хүү, биднийг хайх чиг зүгээ мэдэхгүй ээ. Эд, малаа энэ хүүд орхиё.

Бидний амь насанд аюул учирч болзошгүй, хар авдраараа нэг боорцог хийж аваад энэ шөнийн хагаст оргож зайлъя гэжээ. Хүү хааны энэ үгийг сонсчхоод хаан, хатан хоёрыг унтсаны хойно хааны боорцогтой хар авдраас хэсэг боорцгийг нь гаргаж суллачхаад ороод хэвтжээ. Өглөө үүр цайхаас өмнө ууртай хаан авдраа үүрээд хатнаа дагуулсаар гэрээсээ оргож явав гэнэ. Шөнөжин явсаар хаан хатан хоёр нэгэн хотгорт амарч суугаад хаан:

— Бид үхлээс зайлж гарлаа гэж их л баясангуй өгүүлсэнд хатан

— Үхлээсээ бид зайлан гарч чадсан, эс чадсан эсэхийг одоо мэдэх арга алга. Чи арай эрт баярлаж байгаа юм биш үү гэсэнд хаан:

— Нээрээ ч тийм байх шүү. Хар авдраасаа үхлээс зайлж чадсан эсэхээ асууя гээд хар

авдраасаа:

— Хар авдар, хар авдар аа! Бид үхлээс одоо зайлж чадсан уу? гэсэнд авдар дотор байсан өнчин хүү:

— Та нар одоо яг үхлийнхээ өмнө иржээ гэсэнд хаан хатан хоёр айж сандрахдаа хувцас хунараа тайлж хаяад голын усны хулсан дотор орж нуугджээ. Хүү хар авдраас гарч хаан хатан хоёрыг эрээд олж чадалгүй авдраа үүрээд явжээ. Хүү явсаар нэгэн хааныд хүрч иржээ. Хаан:

— Юун хүү хаанаас хаа хүрч явна гэхэд хүү:

— Ээжийн хар авдартай, бөө хүү явж байна би гэсэнд хаан:

— Манай охин олон жил өвдөөд ер сэхэж сайжрах шинжгүй боллоо. Энэ юунаас болсон, гай зэтгэрийг нь зааж хайрлана уу та гэсэнд хүү хар авдартаа ойртож очоод:

— Ээжийн бөө авдар аа, хааны охин юунаас болж өвсөн учрыг соёрхож хайрла! Хэл! Хэл! гээд хар авдраа сэгсчсэнд доторх боорцог нь торжигнон хоржигносонд хүү:

— За хаан та сонсож хайрлана уу? Танай энэ хойно багаа голын хулсанд эр, эм хоёр алмас байгаа юм байна. Тэр хоёр алмасаас охин гайтан өвчилсөн байна. Эр, эм нүцгэн шулмыг барьж авчир гэж хар авдар хэлж байна гэжээ. Хаан албат иргэдээ цуглуулаад хоёр алмасыг эрж хайгаад олсонгүй. Тэгэхлээр түмэн цэрэг цуглуулж голын хулсыг бүслүүлж хулсанд их гал тавиулав. Голын хулс асаж их түймэр гарахад хулсанд нуугдаж байсан хаан хатан хоёр түймрээс зугтан гарч ирсэнд за нөгөө хоёр нүцгэн алмас шуламс нь энэ юм байна гэсээр түмэн цэрэг хөөж гүйцээд шатаж байсан хулсны галд шахан оруулжээ. Яг энэ үеэр таараад хааны охины өвчин эдгэж гэнэ. Хаан, хүүг үнэхээр мэргэн гэж итгээд:

— За, энэ хүү нээрээ мэргэн түргэн хүү юм байна, хүү чиний ачийг яаж хариулах вэ? Малаас мал авах уу гэрээс хөрөнгө авах уу? юу дуртайгаа авагтун! гээд суугаа хүний сууцаа, босоо хүний борвицоо баялаг их идээ бэлтгээд найр хийжээ. Хүү энэ айлаас алт, мөнгөний их олзтой буцаж ууртай муу санаатай хааныг ухаанаараа дийлж нутагтаа харьж ирээд нутаг хошуугаараа амар сайхан жарган сууж гэнэ.